You are here: Home > Ekologia > Zagospodarowanie przestrzenne

Zagospodarowanie przestrzenne

Środowisko trzeba kształtować, ale do tego potrzebny jest odpowiedni instrument. Taką rolę spełnia plan zagospodarowania przestrzennego, wykonywany dla określonego terenu. Podstawą prawną tworzenia planów zagospodarowania przestrzennego dla poszczególnych jednostek administracyjnego podziału kraju są: ustawa o planowaniu przestrzennym z 1984 r. i o ochronie środowiska (art.7). Podobnie art. 4 ustawy o ochronie przyrody nakazuje organom przygotowującym plany zagospodarowania przestrzennego uwzględnienie wymogów ochrony przyrody. Widać więc, jak ogromnie ważną rolę w ochronie środowiska pełni plan jego zagospodarowania i zgodność tego planu z wymogami jego ochrony.

Podstawowe zadania planowania przestrzennego określone zostały następująco: „Konieczna jest zasadnicza zmiana dotychczasowej koncepcji planowania przestrzenego. Zamiast planować rozmieszczenie inwestycji, sieci osiedleńczej, infrastruktury technicznej w bliżej nieokreślonej przestrzeni geograficznej niezbędne jest przede wszystkim planowanie funkcjonowania środowiska przyrodniczego. Zatem troska o funkcjonowanie tzw. <terenów wolnych> jest pierwszym celem planowania przestrzennego. Problemy lokalizacji inwestycji są zagadnieniem wtórnym. Na pierwsze miejsce wysuwają się zatem cele ekologiczne i cele przestrzenne (ład przestrzeni).”

Do pewnego momentu rozwoju ludzkości przestrzeń nie stanowiła bariery ograniczającej rozwój cywilizacji. Było jej wręcz w nadmiarze, stąd ekspansja na nowe obszary była jednym z podstawowych wyzwań stojących przed człowiekiem. Najpierw odkrywana przez podróżników, potem penetrowana przez żądnych przygód obieżyświatów i awanturników, w końcu padała ofiarą zorganizowanej i systematycznej eksploatacji.

W pewnym momencie — wobec szalonego wręcz wzrostu możliwości komunikacyjnych — człowiekowi zrobiło się ciasno. Zresztą— przestrzeń przestrzeni nie równa. Wojny o przestrzeń, w której istniały najkorzystniejsze warunki rozwoju, znane są od pradziejów. Dziś —jeśli pominiemy konflikty zbrojne, zwłaszcza o terytorium, w różnych częściach świata, wojna o przestrzeń toczy się na innej płaszczyźnie. Rozwój cywilizacji osiągnął taki poziom, że sama ochrona przestrzeni już nie wystarcza. W krajach rozwiniętych większość sytuacji konfliktowych rozwiązywana jest pod kontrolą prawa. Bardzo ważną rolę w rozwoju społeczno – gospodarczym państw odgrywają plany zagospodarowania przestrzennego, które są coraz częściej realizowane jako porozumienia międzynarodowe. Przykładem może być współpraca w tzw. „czarnym trójkącie” na pograniczu Polski, Czech i Niemiec. Motorem współpracy jest w tym przypadku działanie na rzecz poprawy stanu środowiska.

Doświadczenia nabyte w toku dziejów pokazują dobitnie, że gospodarka i inne sfery życia człowieka najefektywniej rozwijają się wtedy, gdy każdy z nas sam w jak największym stopniu czuje się odpowiedzialny za swoje życie. Najlepsze efekty dla każdego miasta, osiedla, wsi, regionu przynosi współpraca jego mieszkańców, zorganizowanych w odpowiednich strukturach. Szansą dla regionu są istniejące struktury samorządowe. Im większy wpływ mają na kształtowanie swojego regionu, tym dla niego lepiej. Im więcej władza centralna przekaże uprawnień decyzyjnych na organa samorządowe i im więcej pieniędzy z podatków pozostanie w regionie, tym lepiej dla środowiska.

Dawniej traktowano dobra przyrody, w tym przestrzeń, w kategorii dóbr wolnych, plan zaś obejmował tylko zagadnienia urbanizacji, industrializacji i rolnictwa.

Rzetelne planowanie przestrzenne ujmuje środowisko kompleksowo, gdyż „uwzględnia związki przestrzenne i funkcjonalne zachodzące między społeczeństwem, przyrodą i wyposażeniem technicznym danego obszaru.” Zanim zaczęto myśleć w taki sposób, zagospodarowanie środowiska spowodowało w wielu regionach przekroczenie jego naturalnego progu odporności.

Planowanie przestrzenne odbywa się na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym. Na szczeblu krajowym podejmowane są strategiczne decyzje dotyczące korzystania z zasobów przyrodniczych (np. ustalenie limitów na podstawie długoletnich prognoz), opracowuje się koncepcję działań mających na celu zaspokojenie potrzeb rolnictwa, przemysłu i gospodarki komunalnej, zapewniających ciągłość funkcjonowania gospodarki narodowej oraz dokonuje się syntetycznej oceny środowiska przyrodniczego i jego zagrożeń, a także opracowuje plany na przyszłość. Celem planu krajowego jest także wyznaczenie obszarów specjalnie chronionych, pełniących rolę stabilizatora równowagi ekologicznej naszego kraju oraz wypełnianie zadań wynikających ze współpracy międzynarodowej i określenie obszarów najbardziej zniszczonych.

Plany regionalne sąnajistotniejszączęściąplanowania z punktu widzenia operacyjnego, czyli dającego konkretne zalecenia decyzyjne. Aby zapewnić ich skuteczność, trzeba w planowaniu przekraczać niejednokrotnie granice regionów oraz uwzględniać rolę przyrodniczych jednostek przestrzennych, jak np. zlewni rzek. Podstawą wykonywania planu są mapy aktualnego stanu poszczególnych elementów środowiska (ukształtowania terenu, warunków klimatycznych, zasobów przyrodniczych) uzupełnione mapami stanu degradacji środowiska. Służą one ocenie możliwości zagospodarowania danego rejonu. Plan — poza wykonaniem waloryzacji środowiska i określeniem jego przydatności dla poszczególnych form gospodarowania — winien określać granice możliwości korzystania ze środowiska, tak aby nie zakłócać równowagi ekologicznej.

Plany gminne określają właściwą koncepcję zagospodarowania poszczególnych osiedli i wsi, rozmieszczenia zakładów przemysłowych. Dużą uwagę w planowaniu na szczeblu gmin zwraca się na zachowanie korytarzy ekologicznych, dopasowanie właściwej roślinności do siedliska, zapewnienie odpowiednich stosunków wodnych i czystego powietrza, restaurację i tworzenie takich ozdób krajobrazu, jak parki dworskie, skwery, zieleńce.

Ogromną rolę w tworzeniu planów przestrzennych odgrywa mapa, która stanowi najlepsze źródło informacji przestrzennej. Dopiero porównanie wielu map tematycznych (np. mapa gleb, ukształtowania terenu, hydrograficzna, geologiczna, roślinności potencjalnej, klimatyczna, osadnicza, komunikacyjna) pozwala na uzyskanie precyzyjnej informacji o środowisku. Ponieważ ręczna obróbka tak ogromnej ilości informacji, jaką zawiera mapa, jest pracochłonna i czasochłonna, wprowadzono automatyzację tego procesu, korzystając z rozwoju techniki komputerowej.

 

Comments are closed.