You are here: Home > Ekologia > Szerokość zakresu tolerancji

Szerokość zakresu tolerancji

Szerokość zakresu tolerancji, wpływając na możliwość występowania organizmów w środowisku, decyduje o geograficznym rozmieszczeniu gatunków, zaś podobne zakresy tolerancji różnych organizmów pozwalają ekologom wyróżnić tzw. grupy ekologiczne, np. znane już Wam organizmy azotolubne (nitrofile) czy światłolubne (heliofile).

Zgrupowania organizmów różnych gatunków, które charakteryzuje podobny zakres tolerancji w stosunku do określonych czynników środowiska, nazywamy grupami ekologicznymi.

Zacieśnianie granic tolerancji w stosunku do czynników środowiska świadczy o specjalizacji danego gatunku. Taka specjalizacja obniża zdolność przystosowawczą organizmów, ale zwiększa efektywność wykorzystania środowiska i w konsekwencji jest czynnikiem zwiększającym różnorodność organizmów w środowisku. Organizmy stenotopowe znalazły ważne zastosowanie w praktyce ekologicznej. Będzie mowa o tym dalej.

Wpływ środowiska na organizm nie ogranicza się do działania jednego czynnika. W tym samym czasie działa wiele innych, a wpływ jednego z nich jako czynnika ograniczającego zależy od zakresu zmienności pozostałych. W temperaturze 1°C karp Cypr i mis carpio wytrzymuje spadek zawartości tlenu w wodzie do 0,8 mg/dm3. Jeżeli jednak temperatura podniesie się do 30°C, wtedy spadek zawartości tlenu do 1,3 mg/dm3 działa na karpia śmiertelnie.

Tolerancja w stosunku do fizycznych czynników środowiska zależy od innych — działających w tym samym czasie — czynników.

W dni wilgotne jest nam zimniej niż przy tej samej temperaturze w dni suche, ponieważ wilgoć zwiększa przewodnictwo cieplne powietrza i tracimy wtedy więcej ciepła.

Niekiedy bywa tak, że organizmy nie zawsze żyją w warunkach optimum jakiegoś czynnika fizycznego, może się bowiem okazać, że jakiś inny czynnik ma dla organizmu większe znaczenie. Pewne tropikalne storczyki lepiej rozwijają się w pełnym świetle słonecznym niż w cieniu, jeśli przetrzymuje się je w chłodnych miejscach. W naturze zajmują one tylko siedliska zacienione, ponieważ nie wytrzymują przegrzewania powodowanego przez silne nasłonecznienie.

Duże znaczenie praktyczne ma fakt, że wpływ połączonego działania dwu lub kilku czynników jest większy niż suma wpływów przy ich jednoczesnym, ale oddzielnym działaniu. Zjawisko to nazwano synergizmem. Ma to szczególnie duże znaczenie w przypadku działania różnych substancji szkodliwych, np. jednoczesne działanie spuszczanych do rzeki ścieków komunalnych i przemysłowych powoduje silniejszy efekt, a więc zawężenie zakresu tolerancji, niż oddzielne działanie każdego ze ścieków. Jest to spowodowane reakcjami zachodzącymi pomiędzy różnymi substancjami, co prowadzi do powstawania nowych substancji potęgujących niszczące działanie. Na przykład mieszanina tlenków azotu i węglowodorów jest bardziej toksyczna dla ludzi, zwierząt i roślin. Poza toksycznym działaniem każdego ze składników działają też produkty ich reakcji, które powodują łzawienie oczu, trudności w oddychaniu, a u roślin doprowadzają do śmierci głodowej ponieważ jeden z produktów (ozon) przyspiesza oddychanie w tkankach, a drugi (nadazotan acetylu) blokuje jedną z reakcji fotosyntezy.

Comments are closed.