You are here: Home > Ekologia > Strategia ochrony litosfery i gleb

Strategia ochrony litosfery i gleb

Ponieważ nie da się uniknąć pozyskiwania surowców mineralnych, należy uczynić wszystko, co możliwe, aby wydobywać ich jak najmniej. Jednym z możliwych rozwiązań jest zastosowanie mało- i bezodpadowych technologii wydobywania surowców, co wymaga zmiany kwalifikacji prawnej kopalin wydobywanych jako odpady lub nadkład oraz wydobywanych jako kopalina towarzysząca. Wydobycie złóż węgla brunatnego (kopalina główna) wymaga uprzedniego zdjęcia grubej warstw nadkładu, który zawiera użyteczne surowce mineralne (kopaliny towarzyszące). Dotychczas stosowana praktyka pozwala traktować te kopaliny z całkowity m lekceważeniem. Nieselektywne zdejmowanie nadkładu powoduje utratę wartości danej kopaliny, gdyż jest ona składowana na hałdzie jako mieszanina razem z wieloma innymi surowcami. Przykładowo złożenie na jednej hałdzie wydobytych z nadkładu iłów i piasków uniemożliwia ich wykorzystanie przez zakłady wykorzystujące je osobno w procesie produkcji. Powstrzymanie tego marnotrawstwa stanie się możliwe dzięki wprowadzeniu pojęcia złoża wielosurowcowego, w którym każda wydobywana kopalina będzie traktowana równoważnie.

Konieczne jest także poprawienie wskaźnika wykorzystania zasobów, jednak bez naruszania zasad bezpiecznej eksploatacji złoża, np. zachowanie zasady nienaruszalności filarów ochronnych oraz zastosowanie podsadzki w górnictwie głębinowym.

Kolejne postulaty wymagające szybkiej realizacji to wykorzystanie zasobów wód pitnych odprowadzanych podczas odwadniania kopalni i wykorzystanie zasobów soli zawartych w zasolonych wodach pokopalnianych, zamiast spuszczania ich do rzeki. Wdrażanie zasad strategii ochrony litosfery wymaga m. in. precyzyjnego zbilansowania zasobów i prognozowania wydobycia surowców oraz prowadzenie monitoringu litosfery. Wymagane są również rozporządzenia prawne stanowiące instrument kontroli przestrzegania zasad korzystania z zasobów geologicznych. Realizacja następuje przez wydawanie koncesji, egzekwowanie opłat eksploatacyjnych, kontrolę realizacji inwestycji w fazie projektowej i eksploatacyjnej oraz kontrolę wykonywania działań rekultywacyjnych.

Znaczny udział surowców mineralnych w eksporcie powinien być stopniowo ograniczany. Szczególnie dotyczy to wywozu siarki i miedzi — surowców, które nabierają o wiele większej wartości w postaci przetworzonej, co przyniosłoby zysk całej gospodarce narodowej i których wydobycie nawet na potrzeby naszej gospodarki winno podlegać rozsądnym ograniczeniom. Nie powinno ulegać zwiększeniu także pozyskiwanie węgla kamiennego i rud cynkowo – ołowiowych.

Perspektywy rozwoju gospodarki leżą w pozyskiwaniu i przetwarzaniu następujących surowców: węgiel brunatny, sól kamienna i potasowa, anhydryt, kaolin, iły ceramiczne, surowce skalne.

Negatywny wpływ na racjonalną go spodarkę surowcami mineralnymi wywierają dotacje państwowe, np. do wydobycia węgla kamiennego, którego wydobycie ma zacząć przynosić zysk dopiero w roku 1997. Wdrażanie technologii energooszczędnych w gospodarce jest trzykrotnie tańsze niż uzyskiwanie nowych ilości energii. Postęp zanotowany w tej dziedzinie na świecie (było to efektem kryzysu energetycznego) pozwolił na sformułowanie zasady „ujemnego wzrostu energetycznego” określającej model rozwoju gospodarczego, w którym wzrostowi produktu narodowego towarzyszy spadek zużycia energii. Jest to oczywiście model ze wszech miar godny zastosowania w naszym kraju, gdyż zmniejszono by znacznie zanieczyszczenie środowiska. Obszary silnie przekształcone podczas eksploatacji złóż należy poddać zabiegowi rekultywacji.

Rekultywacja to przywrócenie zdolności produkcyjnej zdegradowanego środowiska poprzez przebudowę lub odtworzenie jego zniszczonych składników.

Podstawy prawne działalności rekultywacyjnej opierają się na ustawie o ochronie gruntów rolnych i leśnych z 1982 roku. Aby skutecznie prowadzić działalność rekultywacyjną należy rozpocząć jej planowanie w fazie projektowej inwestycji, czyli przed rozpoczęciem eksploatacji złoża. Działalność rekultywacyjna musi stać się integralnączęściądziałalności górniczej. Skalę koniecznych działań ilustruje fakt, że prawie 60% masy nadkładu w górnictwie odkrywkowym jest składowane bez zagospodarowania.

Problem rekultywacji dotyczy przede wszystkim górnictwa odkrywkowego, które zabiera pod swoją działalność duże obszary ziemi. Wiąże się to zawsze z koniecznością zdjęcia warstwy gleb, bez czego niemożliwe jest dotarcie do niżej położonych złóż. Jednak także górnictwo głębinowe, operując ogromnymi masami surowców, wytwarza hałdy pogómicze, które wymagają zabiegów rekultywacyjnych. Podobnie problem ten zaznacza się w energetyce i hutnictwie. W roku 1993 pod działalnością górniczą znajdowało się ponad 522 km2 gruntów , z czego na 123 km2 działalność tę zakończono. Rekultywacji w tymże roku poddawanych było prawie 29 km2, z czego ukończono działalność rekultywacyjną na ponad 6 km2. Jednocześnie zajęto pod działalność górniczą kolejne 9 km2 gruntów .

Obiekty wymagające rekultywacji to przede wszystkim:

♦hałdy (formy wypukłe) — powstające w wyniku składowania różnych odpadów.

♦ zwałowiska wewnętrzne, czyli rów odkrywkowy zasypany po wyeksplowatowaniu surowca,

♦wyrobiska (formy wklęsłe) — powstające w wyniku eksploatacji złóż surowców.

Comments are closed.