You are here: Home > Ekologia > Rozrodczość i śmiertelność

Rozrodczość i śmiertelność

Stosunki ilościowe w populacji warunkowane są różnymi czynnikami, z których największy wpływ mają rozrodczość i śmiertelność.

Rozrodczość to wytwarzanie przez organizm nowych osobników — bez względu na sposób, w jaki one powstają: płciowo, bezpłciowo, wegetatywnie, żyworodnie, jajorodnie, przez kiełkowanie itp.

Powstawanie nowych osobników — bez względu na sposób, w jaki one powstają: płciowo czy wegetatywnie albo bezpłciowo, w wyniku kiełkowania, wylęgania się czy sadzenia — umożliwia populacji wzrost i rozwój. Rozrodczość wyraża się liczbą nowych organizmów powstających w jednostce czasu przypadającą na określoną liczbę osobników, np. 1000 sztuk. Rozrodczość populacji organizmów wyższych określa się przeliczeniem liczby nowych osobników na jedną samicę. Wskaźnik rozrodczości jest równoznaczny ze wskaźnikiem przyrostu naturalnego populacji ludzkiej.

Śmiertelność jest czynnikiem obniżającym liczebność. Śmierć jest w przyrodzie zjawiskiem naturalnym, a czynniki warunkujące śmiertelność są bardzo różne i zwykle te same, które limitują liczebność. Mogą to być zarówno czynniki abiotyczne, np. gwałtowne wahania temperatury, powódź, susza, brak pokarmu, jak i biotyczne — związane z właściwościami organizmów i ich rozwojem, np. duża specjalizacja i małe zdolności do przystosowywania się do środowiska, podatność na sytuacje stresowe, wiek organizmu i jego faza rozwojowa itp. czy też biotyczne – związane z wpływem innych populacji, np. drapieżników, pasożytów.

Czynniki abiotyczne środowiska działają zwykle niezależnie od zagęszczenia. Pierwszy jesienny przymrozek powoduje śmierć wszystkich dzikich os robotnic, bez względu na ich dotychczasową liczebność; śmiertelność os wynosi 100 %.

Oddziaływanie czynników biotycznych jest nieco inne. Choroby zakaźne, jak w średniowieczu cholera, ospa i dżuma, a dzisiaj grypa powodują tym większe spustoszenie, im większa jest liczebność i zagęszczenie oraz im częstsze są bezpośrednie kontakty między osobnikami. Podobnie jest z niekorzystnym wpływem pasożytów’. Pojawienie się wroga naturalnego wśród zwierząt, np. drapieżcy w pobliżu pasącego się stada może spowodować wzrost śmiertelności, ale zależy to zarówno od liczebności i liczby kryjówek, jak również od liczby drapieżników polujących na danym terenie. Z czasem ustala się jednak stan równowagi, liczebność ofiar i drapieżników wzajemnie się regulują, a liczebność poszczególnych populacji zostanie dopasowana do pojemności środowiska.

Comments are closed.