You are here: Home > Ekologia > RÓWNOWAGA BIOCENOTYCZNA

RÓWNOWAGA BIOCENOTYCZNA

Podstawą istnienia biocenozy jest rozmaitość gatunków powiązanych ze sobą szeregiem różnych zależności. Rośliny są pokarmem roślinożerców, a te rozpoczynają łańcuch pokarmowy konsumentów. Jednocześnie od bogactwa gatunkowego roślin zależy liczba kryjówek dla zwierząt, miejsc lęgowych dla ptaków itd., co z kolei limituje liczebność populacji zwierzęcych. Poszczególne organizmy i populacje rywalizują ze sobą o pokarm, wodę, dostęp do światła, tj. o przestrzeń życiową. Ta rywalizacja przyjmuje różne formy, nie zawsze i nie najczęściej jest to walka bezpośrednia, np. roślina szybciej rosnąca zmniejszy dopływ światła roślinie wolniej rosnącej i z biegiem czasu wyeliminuje ją ze swego sąsiedztwa, zwiększając sobie ilość składników mineralnych pobieranych z podłoża.

walce o przeżycie — walce o byt wytwarzają się różne przystosowania i formy współżycia, które mimo różnych, często sprzecznych interesów umożliwiają współistnienie populacji różnych gatunków w tym samym środowisku i w tym samym czasie. Dla przykładu liany wykształciły przystosowanie polegające na szybkim wzroście, co umożliwia im dostęp do światła. To wzajemne dopasowywanie się poszczególnych gatunków do siebie nazywamy koewolucją.

Różnorodność i współdziałanie populacji wielu gatunków o różnorodnych właściwościach i wymaganiach życiowych, powiązanych niezliczoną siecią wzajemnych związków powoduje, że w biocenozie ustala się stan równowagi bioce-notycznej. Wyraża się on zdolnością biocenozy do regulacji liczebności swych populacji i utrzymywania stałych stosunków biocenotycznych.

Zdolność do utrzymywania stałych stosunków biocenotycznych nazywamy homeostazą układu ekologicznego.

Mechanizm regulacji liczebności jest prosty i opiera się na powiązaniach troficznych. Zmniejszenie ilości pokarmu roślinnego ogranicza liczebność roślino-żerców. Mniejsza liczba roślinożerców oznacza mniej pokarmu dla mięsożerców. Zmniejszenie populacji konsumentów umożliwia z czasem odnowę populacji roślinnych, czego następstwem będzie wzrost ilości pożywienia dla roślinożerców, a następnie mięsożerców. Zewnętrznym przejawem tej zależności są oscylacje liczebności poszczególnych populacji. W układzie dwóch antagonistycz-nie oddziaływujących na siebie populacji, samoregulacja ich liczebności odbywa się na drodze sprzężenia zwrotnego .

W biocenozach naturalnych, zróżnicowanych i dobrze zorganizowanych, zakłócenie równowagi zwykle nie następuje, a jeśli się zdarza, to bardzo rzadko. Biocenozy takie są prężne, przeciwstawiają się zmianom, są zdolne do samore-gulacji. Przykładem biocenozy, w której nie zdarzają się zakłócenia homeostazy, jest wilgotny las równikowy – najstarsza historycznie biocenoza lądowa. Jest tu tak duża różnorodność gatunków i wytworzyło się tak dużo interakcji pomiędzy populacjami, że do nadmiernego rozwoju jednego z nich nigdy nie dochodzi. Zawsze znajduje się w biocenozie inna populacja, która jest w stanie szybko powstrzymać nadmiernie rozwijającą się populację innego gatunku.

W czasie ewolucji organizmy różnych gatunków wytworzyły różne formy interakcji, wzajemnego oddziaływania. Sąsiedztwo dwu różnych gatunków może być dla nich zupełnie obojętne (neutralizm), może mieć charakter oddziaływań antagonistycznych, gdy oddziałujące na siebie populacje nawzajem ograniczają swoją liczebność, lub tylko jedna z populacji rozwija się kosztem drugiej albo też może polegać na takim współistnieniu, które daje korzyści obu gatunkom, co nazywamy oddziaływaniami protekcyjnymi.

Comments are closed.