You are here: Home > Ekologia > Oddziaływanie promieniowania elektromagnetycznego

Oddziaływanie promieniowania elektromagnetycznego

Oddziaływanie promieniowania elektromagnetycznego zależne jest od długości jego fali. Najkrótsze fale — czyli promieniowanie gamma i rentgenowskie — oraz promieniowanie cząsteczkowe (alfa, beta i neutronowe), przenikając przez materię, wywołująjej jonizację. Do naturalnych źródeł promieniowania jonizującego zaliczamy promieniowanie kosmiczne i izotopy promieniotwórcze, które stanowią tzw. naturalne tło promieniowania, a więc źródła obecne w środowisku od początku jego istnienia, zaś główne źródła sztuczne to wybuchy jądrowe, reaktory atomowe, aparaty rentgenowskie i akceleratory.* Spośród około 40 znanych izotopów promieniotwórczych największe znaczenia posiadają: beryl 7Be, węgiel l4C i sód l2Na, powstające w górnych warstwach atmosfery pod wpływem promieniowania kosmicznego oraz potas 40K, rubid 87Rb, uran 238U i tor 232Th, znajdujące się w skorupie ziemskiej. Poza naturalnym oddziaływaniem izotopów promieniotwórczych zawartych w środowisku — organizmy nasze poddane są ich działaniu wewnątrz ciała. Należą tu rad Ra, tor Th, polon Po, potas 40K i inne radionuklidy, przenikające drogą oddechową i pokarmową.

Rejonem podwyższonej radioaktywności w Polsce jest przede wszystkim Dolny Śląsk i Sudety, gdzie tło naturalne jest półtora raza wyższe niż średnie dla Polski. Przyczyną tego stanu rzeczy jest urozmaicona budowa geologiczna Polski południowo – zachodniej; występują tu m. in. złoża uranu (już nie eksploatowane) w Kowarach i Kletnie oraz wody o podwyższonej aktywności promieniotwórczej, wzbogacone w rad 22<’Ra i radon 222Rn (tzw. wody radoczynne). Stężenie radonu jest w nich 600 razy wyższe od przeciętnego dla kraju. Ponadto podwyższone stężenie izotopów stwierdzamy w okolicach elektrowni, jako skutek spalania węgla, w materiałach budowlanych wytwarzanych na bazie popiołów i żużli oraz w rejonach stosowania nawozów fosforowych. Najważniejsze punktowe źródła znajdujące się w naszym kraju to: Instytut Badań Jądrowych w Świerku pod Warszawą, drugi warszawski ośrodek na Żeraniu, Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie i Centralna Składnica Odpadów Promieniotwórczych w Różanie.

Źródła skażeń promieniotwórczych, które nastąpiły w Polsce, znajdują się poza granicami naszego kraju. Największe skażenia dokonały się w latach 1962 – 63 w wyniku próbnych wybuchów jądrowych dokonywanych w atmosferze oraz w kwietniu i maju 1986 roku w wyniku awarii elektrowni jądrowej w Czarnobylu na Ukrainie. W wyniku eksplozji jądrowych dostaje się do atmosfery wiele izotopów promieniotwórczych, z których najważniejsze to: cez 157Cs, cyrkon 9:,Zr, stront wSr, ruten 10(‚Ru, cer 144Ce, jod mJ. Rozprzestrzenianie się zanieczyszczeń (pomijamy dokonujący się w ciągu jednej doby wokół miejsca eksplozji opad cząstek ciężkich), odbywa się drogą troposferyczną i stratosferyczną. Krążenie troposferyczne wymuszone jest ogólnym układem cyrkulacji atmosfery w jej najniższej warstwie, zaś główny opad cząstek radioaktywnych dokonuje się w ciągu miesiąca od daty wybuchu. Największe opady notuje się w rejonach występowania deszczów, które wymywają radionuklidy z atmosfery. W stratosferze z kolei gromadzą się izotopy o długim okresie połowicznego rozpadu, głównie stront 90Sr i cez l17Cs, które — przenikając stopniowo do troposfery — powodują opad radioaktywny notowany do dziś. Na szczęście zaprzestanie prób z bronią jądrową od 1980 roku w atmosferze powoduje systematyczny spadek zawartości pierwiastków promieniotwórczych w powietrzu.

Znaczne podwyższenie stężenia radionuklidów zanotowano po awarii czernobylskiej. W wyniku stopienia się rdzenia w reaktorze (temperatura osiągnęła 5500 °C) przez 10 dni odparowywały do atmosfery izotopy promieniotwórcze. Członkowie obsługi i ekip ratowniczych zmarli w krótkim czasie, zaś wiele osób umiera na białaczkę do dziś, mimo stosowania zabiegów leczniczych, jak np. przeszczep szpiku kostnego. W ciągu pierwszego roku po katastrofie napromieniowanie w Europie wyniosło 30% dawki naturalnej. Większość skażenia zdeponowana została na Białorusi (ok. 70%), zaś Polska otrzymała mniejsze dawki niż np. kraje skandynawskie czy Niemcy.

Wypłukanie skażeń do gleb spowodowało powstanie tzw. „gorących plam”, skażonych kilkadziesiąt razy mocniej niż rejony, w których nie padało.

Promieniowanie elektromagnetyczne nie jonizujące obejmuje fale od dolnej części widma promieniowania ultrafioletowego, przez promieniowanie widzialne, podczerwień, do fal długich, a także przemysłowe pole elektryczne o częstotliwości powyżej 50 Hz. Zaliczymy tu także naturalne ziemskie pole elektromagnetyczne oraz pole powstające w efekcie wyładowań atmosferycznych. Najważniejsze sztuczne źródła promieniowania nie jonizującego to stacje radiowe i telewizyjne, linie wysokiego napięcia i towarzyszące im stacje transformatorowe oraz wszelkie urządzenia wykorzystujące energię elektromagnetyczną.

Niewątpliwie największy zasięg oddziaływania spośród wymienionych sztucznych źródeł wykazują linie przesyłowe energii elektrycznej wysokiego napięcia. Jednoznaczne określenie wpływu linii przesyłowych na organizmy żywe jest bardzo trudne, ponieważ nawet człowiek wykazuje bardzo zróżnicowane reakcje na podwyższone natężenie pól elektromagnetycznych. Najsilniejsze zakłócenia następują podczas tzw. wyładowania koronowego, zachodzącego na powierzchni przewodów linii, podczas którego dochodzi nawet do jonizacji powietrza, zaś zjawisku towarzyszy hałas. Linie przesyłowe stanowią często przeszkody dla migracji zwierząt, które instynktownie nie zbliżają się do stref działania pól wysokiej częstotliwości. Dla celów ochrony zdrowia ustanowione są strefy ochronne wzdłuż linii, szerokości do kilkudziesięciu metrów po obu stronach.

Comments are closed.