You are here: Home > Ekologia > Monitoring środowiska i inwentaryzacja jego zasobów

Monitoring środowiska i inwentaryzacja jego zasobów

Skuteczne realizowanie programu ochrony środowiska wymaga precyzyjnej znajomości jego stanu i przemian, którym podlega, zarówno gwałtownych jak i krótko- i długoterminowych. Funkcję takiego kontrolera spełniać będzie system państwowego monitoringu środowiska. Choć w XX wieku prowadzono rozmaite obserwacje stanu środowiska — także systematyczne, nigdy nie stanowiły one zwartego, dającego syntetyczną treść informacyjną systemu obejmującego całość środowiska. Lukę tę wypełni monitoring, powołany na mocy ustawy o Państwowej Inspekcji Ochrony Środowiska, zaś koordynatorem prac w tej dziedzinie jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska. Monitoring wykorzystuje nowoczesny system informatyczny zintegrowany z systemem międzynarodowym. Ustawowym celem państwowego monitoringu środowiska jest zwiększenie skuteczności działań na rzecz ochrony środowiska poprzez zbieranie, analizowanie i udostępnianie danych dotyczących stanu środowiska i zmian w nim zachodzących oraz opracowywanie prognoz.

Gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie informacji podzielić można na pięć zasadniczych grup:

©emisja, czyli ilościowa i jakościowa charakterystyka zanieczyszczeń (gazy, pyły, ścieki, odpady itd.),

©imisja, czyli zawartość określonych zanieczyszczeń (stężenie gazów i pyłów w powietrzu, stężenie zanieczyszczeń w wodach, rodzaj i ilość odpadów obecnych w środowisku, istniejące zanieczyszczenia gleb itd),

©zasoby naturalne, czyli dane dotyczące zasobów przyrody ożywionej i nieożywionej, surowców, rzeźby powierzchni itd,

©warunki hydrometeorologiczne i klimatyczne, czyli dane gromadzone przez służby meteorologiczne i hydrologiczne,

©prognozy, wykorzystywane przede wszystkim przy podejmowaniu decyzji.

Istotną funkcją tworzonego monitoringu będzie także współpraca z systemem monitoringu żywności i płodów rolnych, co ma zasadnicze znaczenie dla produkcji zdrowej żywności oraz z systemem monitoringu zdrowia.
O skali i szczegółowości prowadzonych pomiarów świadczy ilość stacji i punktów kontrolnych, dokonujących pomiarów w poszczególnych komponentach środowiska. W zakresie monitoringu powietrza kontroli podlega emisja zanieczyszczeń z elektrowni, elektrociepłowni i ciepłowni komunalnych, zakładów przemysłowych, małych emitorów komunalno – bytowych (np. paleniska domowe) i branży rolno – spożywczej oraz pojazdów mechanicznych. Regiony najsilniej uprzemysłowione posiadają regionalne sieci kontrolne, których szczególnym zadaniem jest alarmowanie w przypadku wystąpienia zagrożenia zdrowia lub życia mieszkańców (np. gdy sytuacja pogodowa sprzyja powstawaniu smogu). Osobno prowadzony jest monitoring hałasu oraz promieniowania nie jonizującego. Promieniowanie jonizujące — ze względu na jego możliwe źródła — podlega kontroli zarówno cywilnej jak i wojskowej. W sąsiednich państwach funkcjonuje wiele elektrowni jądrowych, w tym pracujących na reaktorach typu czernobylskiego. Rozmieszczono znaczne ilości ładunków nuklearnych. Katastrofa czernobylska pokazała, że nawet w czasie pokoju należy bezwzględnie utrzymywać permanentną kontrolę potencjalnych skażeń promieniotwórczych, których monitoring jest jednym z podsystemów pomiarowo – kontrolnych związanych z przeciwdziałaniem nadzwyczajnym zagrożeniom środowiska. Monitoring wód powierzchniowych obejmuje rzeki, jeziora, systemy osłonowe ujęć wody oraz geochemiczny monitoring osadów wodnych, ponieważ są one dobrym wskaźnikiem stężenia metali ciężkich, łatwo kumulujących się w osadzie. Konwencja Helsińska zobowiązuje nas do stałej, kompleksowej kontroli wód Bałtyku, prowadzonej w stacjach krajowych i międzynarodowych. Celem monitoringu wód podziemnych jest przeciwdziałanie ich zanieczyszczeniom antropogenicznym, których źródłem są przede wszystkim wylewiska i wysypiska odpadów komunalnych, fermy hodowlane, odpady i składowiska przemysłowe (np. hałdy, odpady rolne: resztki chemicznych środków ochrony roślin), zakłady przerobu i dystrybucji produktów naftowych itd. Część spośród tych zagrożeń dotyczy także litosfery, której monitoring zajmuje się ponadto badaniem gleb, zmianami w strukturze użytkowania powierzchni ziemi, jej zabudową techniczną eksploatacją surowców, erozją i chemizacją. Odpady winny podlegać szczegółowej ewidencji, a dzikie wysypiska, zagrażające wszystkim komponentom środowiska, winny ulegać bezwzględnej likwidacji.

Comments are closed.