You are here: Home > Ekologia > DYNAMIKA POPULACJI

DYNAMIKA POPULACJI

Analizując strukturę ekologiczną populacji, podkreślaliśmy, że wszystkie ilościowe charakterystyki populacji składające się na jej strukturę zmieniają się w czasie. Zmianami tymi zajmuje się dynamika populacji. Dotyczą one głównie liczebności i powodowane są przez czynniki abiotyczne oraz biotyczne.

Populacje, podobnie jak organizmy, zmieniają się w czasie, powstają, wzrastają i z czasem giną. Procesom nieustannego rozwoju towarzyszą określone tendencje zmian liczebności. Okresy, w których stwierdza się określone kierunki zmian liczebności, zagęszczenia, struktury wieku i płci nazywamy fazami populacyjnymi.

Tempo wzrostu populacji odzwierciedlają krzywe wzrostu. Gdy zagęszczenie szybko wzrasta (w sposób wykładniczy) do czasu, gdy opór środowiska nie zatrzyma tego przyrostu — uzyskujemy krzywą wzrostu typu J. Jeżeli wzrost liczebności początkowa jest niewielki, odbywa się powoli, a następnie szybko się zwiększa, by zatrzymać się pod wpływem czynników uniemożliwiających dalszy wzrost, to uzyskujemy esowatą krzywą wzrostu.

Odbywający się w pierwszej fazie rozwoju populacji wzrost liczebności zależy nie tylko od działania czynników ograniczających i tolerancji osobników na działanie środowiska, lecz również od wieku osobników, struktury płci i wpływów konkurencyjnych innych populacji, a także czynników antropogenicznych, które pojawiły się w przyrodzie wraz z powstaniem człowieka i rozwojem cywilizacji.

W sprzyjających warunkach populacja napotyka na mały opór środowiska i dzięki wysokiemu potencjałowi rozrodczemu oraz wysokiemu procentowi przeżywalności osobników młodych i tych, które są w wieku reprodukcyjnym jest populacją rozwijającą się . Przykładem takiej populacji jest hodowla laboratoryjna muszki owocowej Drosophila melanogaster.

W populacjach o względnie stałej liczebności i śmiertelności obserwujemy stan równowagi. Są one populacjami ustabilizowanymi. Ich charakterystyczną cechą jest mniej więcej równy udział poszczególnych klas wiekowych i płci, jak np. w populacjach pszczół.

W populacjach, w których liczba osobników młodych jest niewielka lub liczba samic zbyt mała (przypadek taki w warunkach naturalnych może się zdarzyć niezwykle rzadko) albo też opór środowiska jest bardzo duży, stwierdza się zazwyczaj wysoką śmiertelność. Populacje takie z czasem giną; nazywamy je populacjami wymierającymi. Sytuacja taka może się zdarzyć w warunkach laboratoryjnych. Wtedy gwałtowny spadek liczby osobników i śmierć populacji może być następstwem niedostarczenia hodowanym organizmom pokarmu. W warunkach naturalnych jest to dość rzadko występujący przypadek. Może on się zdarzyć np. w wyniku gwałtownych zmian klimatycznych, geologicznych lub migracji większości osobników czy też gwałtownego załamania się warunków troficznych.

Po osiągnięciu przez populację liczebności wyznaczonej pojemnością i oporem środowiska, tj. po okresie wzrostu, następuje jej dalszy rozwój. Polega on na ustabilizowaniu się wszystkich parametrów struktury ekologicznej populacji.
Taki stan równowagi może utrzymywać się przez dłuższy czas lub —jak to się często zdarza w przypadku populacji rozwijających się według krzywej J — gwałtownie opada na skutek spadku (załamania) się liczebności.

Załamanie to może być spowodowane wyczerpaniem przez populację zasobów pokarmowych lub zajmowanej przestrzeni, zadziałaniem niekorzystnego czynnika sezonowego lub zakończeniem rozrodu.

Model przebiegu rozwoju populacji według krzywej esowatej wykazuje podobne prawidłowości. Jest on charakterystyczny dla roślin wyższych i zwierząt. W początkowych stadiach rozwoju wrzrost liczebności jest tak duży, że może przekroczyć pojemność środowiska. W tym czasie uruchamiane są przez populacje wewnętrzne mechanizmy regulacji liczebności; krzywa opada. Faza spadku jest spowodowana także dużą liczba^ osobników młodych, które do czasu osiągnięcia dojrzałości płciowej nie przyczyniają się do wzrostu zagęszczenia. Następnie populacja wkracza w fazę równowagi z różną liczbą okresów wahnięć liczebności.

 

Comments are closed.