You are here: Home > Ekologia > Degradacja lasów

Degradacja lasów

Degradacja lasów następuje przede wszystkim pod wpływem zanieczyszczeń gazowych i pyłowych, które działają negatywnie na przebieg procesów życiowych drzew. Dodatkowym czynnikiem stresującym mogą być niekorzystne dla lasów zmiany klimatyczne. Lasy zajmują 27,9% pow. Polski, zaś lesistość poszczególnych regionów nie jest jednakowa.

Kryterium wyznaczania stref zagrożeń w Polsce jest średnioroczne stężenie SO2 [mg/m3]. Jeśli nie przekracza ono 20 mg/m3, to jest to drzewostan zaliczany do słabo zagrożonych; powyżej 60 mg/m3 występują zagrożenia silne.

W strefie zagrożeń słabych wprawdzie nie obserwujemy bezpośrednich zmian morfologicznych, stwierdza się jednak wyraźny wpływ na zmniejszanie się przyrostu masy drewna. W strefie zagrożeń silnych następuje żółknięcie liści związane ze zniszczeniem chlorofilu. W wyniku zniszczenia aparatu asymilacyjnego igły i liście w końcu opadają. Takie ostre uszkodzenia obserwujemy m. in. w sąsiedztwie puławskich Zakładów Azotowych, w Zagłębiu Miedziowym* i na Górnym Śląsku. Długotrwałe i jednoczesne oddziaływanie wielu zanieczyszczeń prowadzi do wymarcia lasów, jak to się stało na dużą skalę w drzewostanach świerkowych Gór Izerskich i Karkonoszy.

Spośród drzew iglastych najmniej odporna na zanieczyszczenia jest jodła, która wypada z drzewostanu nawet w Puszczy Jodłowej w Górach Świętokrzyskich (wpływ tamtejszych zakładów cementowo – wapienniczych oraz stosunków klimatycznych: północna krawędź Wyżyny Kielecko – Sandomierskiej to jednocześnie fragment północnej granicy zasięgu występowania jody). Nieco odporniejszym gatunkiem jest świerk, jeśli jednak dopuszczalne normy stężeń zanieczyszczeń przekraczane są kilkaset razy, las nie ma szans na przeżycie. Najodporniejsza wśród gatunków szpilkowych jest sosna.

Skrajnym przypadkiem zagrożeń jest powstawanie tzw. pustyń poprzemysłowych — stanu, w którym na danym terenie wymierają wszystkie gatunki.

Umowne określenie granic stanu zagrożeń drzewostanów wg stężeń S02 nie jest czynnikiem w pełni miarodajnym, gdyż należy uwzględnić jednoczesne kumulowanie się kilku czynników (synergizm). O ile bowiem w przypadku działania samego tylko SO, proces odlesiania (czyli deforestacji) zaczyna się przy stężeniu większym od 80 mg/m3, to jednoczesna emisja metali ciężkich, innych zanieczyszczeń gazowych i pyłowych przy niekorzystnych warunkach siedliskowych prowadzi do całkowitego zniszczenia lasu już przy stężeniach 20 mg/m3. Ważną rolę w procesie niszczenia lasów pełnią warunki klimatyczne, o czym choćby świadczy ilość i zróżnicowanie przestrzenne wystąpień pożarów lasów w Europie. Przeciętnie w Polsce ofiarą ognia pada corocznie kilka tysięcy ha lasów, zaś w gorącej Hiszpanii — latem na większości jej obszaru panuje susza—kilkaset tysięcy hektarów, np. w 1985 roku w Polsce spłonęło ł .659 ha, zaś w Hiszpanii 486.327 ha. Z kolei podczas gorącego lata 1992 roku spłonęła u nas rekordowa liczba 33.822 ha lasów, zaś w Hiszpanii „tylko” 97.067 ha. Straty wywołane pożarami lasów są trudne do oszacowania, ponieważ z lasem ginie też świat zwierzęcy.

Jedną z istotnych przyczyn degradacji lasów są błędy popełniane w gospodarce leśnej. Nadmierne wyręby zbyt młodych drzewostanów przy jednoczesnym forsowaniu zalesień w okresie powojennym spowodowały, że przeciętny wiek drzewostanów jest niski i wynosi dzisiaj 49 lat. Nieprawidłowości w zalesieniach przejawiały się przede wszystkim w złym doborze gatunków w sadzonych drzewostanach. Preferowanie sosny doprowadziło do powstania monokultur iglastych, sprzyjających masowemu występowaniu szkodników. Niedbale prowadzona selekcja materiału szkółkarskiego prowadziła do tworzenia drzewostanów słabych jakościowo. Negatywny wpływ na lasy wywiera także górnictwo, którego działalność prowadzi do powstawania lejów i zapadlisk, zalewania lub przesuszania terenów oraz presja turystyczna.

Największą formacją leśną strefy umiarkowanej jest tajga — las dotychczas mało zagospodarowany ze względu na ciężkie dla człowieka warunki bioklimatyczne — aczkolwiek porastający rejony występowania ogromnych pokładów złóż surowców mineralnych. Eksploatacja prowadzona przeważnie w tragicznych warunkach technicznych jest źródłem bardzo poważnych skażeń, np. zalania ropą z pękniętych rurociągów dużych obszarów tajgi.

Comments are closed.