You are here: Home > Ekologia > Czynniki ograniczające

Czynniki ograniczające

Aby organizm mógł występować i rozwijać się w określonych warunkach środowiska, musi mieć dostęp do wszystkich substancji niezbędnych do wzrostu i rozmnażania się. Zapotrzebowanie organizmu zmienia się zależnie od gatunku. Już w latach czterdziestych XIX wieku J. Liebig wykrył, że rozwój rośliny zależy od tej substancji, która występuje w najmniejszej, tj. niewystarczającej ilości. Oznacza to, że wystarczy niedostatek jednego składnika, np. azotu w podłożu, C02 w powietrzu, by zahamować rozwój mimo wystarczającej lub nadmiernej ilości wszystkich innych składników. Składnik ten ogranicza wzrost i rozwój organizmu, jest czynnikiem ograniczającym.

Czynniki wywierające niekorzystny wpływ na organizmy nazywamy czynnikami ograniczającymi lub limitującymi.

Czynnikiem ograniczającym może okazać się składnik pokarmu, niekorzystny czynnik środowiska abiotycznego lub inny organizm, np. pasożyt, drapieżnik. Na podstawie tych spostrzeżeń sformułowane zostało prawo minimum Liebiga.

Możliwość rozwoju organizmu określa składnik, którego jest najmniej, tj. który jest w minimalnej ilości.

Prawo to — sformułowane początkowo dla określenia stosunków między roślinami uprawnymi a środowiskiem — okazało się aktualne także w odniesieniu do zwierząt. Działa ono też u zwierząt domowych. I w tym przypadku na rozwój zwierząt wpływa np. ten składnik pożywienia, który jest w niedoborze. Może nim być niedostateczna ilość białka, aminokwasu czy witaminy w paszy. Obfitość pokarmu podawanego bydłu nie będzie wystarczającym czynnikiem ich rozwoju, jeśli w pokarmie zabraknie niektórych pierwiastków śladowych, np. miedzi, kobaltu czy manganu. Właśnie ich niedostatek zahamuje rozwój i może spowodować różne schorzenia. Podobnie jest z odżywianiem człowieka. Późniejsze badania nad zasięgiem działania prawa Liebiga wykazały, że nie ogranicza się ono tylko do organizmów lądowych. Rozwój organizmów wodnych jest także określony prawem minimum.

Każdy czynnik środowiska, np. temperatura, zasolenie, wilgotność, może zmieniać się — w pewnym przedziale wielkości — zależnie od środowiska. Organizmy mają różne wymagania wobec czynników zewnętrznych. Jedne mogą występować w szerokich granicach zmienności danego czynnika, inne zaś znoszą tylko niewielkie odchylenia od optimum. Zdolność adaptacji organizmu do zmian czynników środowiskowych nazywamy tolerancją ekologiczną, zaś rozpiętość zmian danego czymnika, w obrębie których organizm jest zdolny do życia, nazywamy zakresem tolerancji.

Możliwość bytowania w środowisku określają dwie skrajne wartości (tzw. ekstrema) działającego czynnika: minimum i maksimum. Organizmy charakteryzują się różnymi zakresami tolerancji w stosunku do różnych czynników. Ekologowie stosują w tym względzie specjalne nazewnictwo. Przedrostek eury- oznacza szeroki, zaś steno- wąski zakres tolerancji w stosunku do jakiegoś czynnika, np.-termiczny — w odniesieniu do temperatury, -hydryczny — do wody, -halinowy — do zasolenia, -fagiczny — do pokarmu, -topowy — do typów siedlisk itp.

Comments are closed.