You are here: Home > Ekologia > Człowiek a środowisko

Człowiek a środowisko

Powstanie życia na Ziemi zapoczątkowało kształtowanie sie różnorodnych relacji pomiędzy światem organizmów a ich otoczeniem. Ten pierwotnie ukształtowny ekosysytem, którego zasad funkcjonowania można się co najwyżej domyślać, podlegał ciągłym zmianom, komplikował się w miarę rozwoju coraz to nowych grup organizmów. Wzrost złożoności układu ekologicznego wynikał z tworzenia się coraz większej liczby wzajemnych powiązań i zależności pomiędzy poszczególnymi elementami biosfery. Układ ten „zadbał” też o zapewnienie sobie większej względnej stabilności. Wytworzenie się równowagi ekologicznej umożliwiło przeciwstawienie się każdej zmianie, która mogłaby wytrącić układ z równowagi; czynnik zakłócający był usuwany lub neutralizowany. Zdarzały się : katastrofy zmieniające radykalnie skład biosfery, np. takie, które spowodowały wyginięcie dinozaurów, lecz stara jakość była —jak to jest w naturze procesów ewolucyjnych — zastępowana w przyrodzie nową doskonalszą. Po każdej gwałtownej zmianie kształtował się nowy stan równowagi, niezwykle delikatny, choć trwały, właśnie dzięki ogromnemu bogactwu relacji i wzajemnych powiązań pomiędzy elementami układu. Zależności te poznaliśmy w poprzednim rozdziale.

Struktura i zasady funkcjonowania ekosystemu globalnego kształtowały się bez udziału człowieka. Homo sapiens jako gatunek biologiczny istnieje na ziemi j od niedawna. Do momentu jego powstania istniało tylko środowisko przyrodnicze, którego nieodłączną część stanowili nasi przodkowie. Trudno powiedzieć, kiedy człowiek stał się „tworem” autonomicznym wobec przyrody. Być może. gdy uświadomił sobie, że istnieje. Na pewno było to związane z uświadomieniem sobie, że żyje w środowisku, od którego w swoim istnieniu jest zależny.

Przez całe stulecia biosfera pozostawała w stanie równowagi pomimo ekstensywnego charakteru działań człowieka. Intensyfikacja działalności ludzkiej, rozwój społeczeństwa, przejście ze zbieractwa i myślistwa do osiadłego trybu życia i rozwoju rolnictwa, a potem od rękodzieła do przemysłu spowodowało coraz częstsze zakłócenia ukształtowanej od wieków równowagi ekologicznej. Ogólnoświatowe symptomy negatywnego wpływu człowieka na biosferę spowodowały w latach 50. pojawienie się tematyki ochrony środowiska przyrodniczego na arenie międzynarodowej. Jej poświęcona była XXIII Sesja Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych. Najważniejszym wydarzeniem sesji stało się opublikowanie 26 maja 1969 roku raportu Sekretarza Generalnego ONZ U Thanta na temat dewastacji środowiska przyrodniczego (ang. natural environment) życia człowieka.

Zaburzenie równowagi osiągnęło taki stan, że może zagrozić istnieniu całego świata organicznego. Człowiek, o ile nie zniszczy biosfery do końca, może zostać sam usunięty przez ekosystem globalny. Człowiek nie jest bowiem koniecznie potrzebny przyrodzie „do szczęścia”, ona zaś człowiekowi — tak. Dzieje ludzkości wskazują, iż niejednokrotnie przyczyną ginięcia i upadku całych cywilizacji były radykalne zmiany zachodzące w środowisku. Zagładę cywilizacji Majów spowodowała najprawdopodobniej trwająca 200 lat (800 – 1000 po Chr.) susza. Nigdy jeszcze nie nastąpiło globalne zagrożenie istnienia cywilizacji, ale też nigdy nie byliśmy zagłady tak blisko, jak dziś. Aby jej uniknąć, społeczność międzynarodowa musi zrozumieć zagrożenia płynące z nadmiernej eksploatacji środowiska, zdecydowanie im się przeciwstawić i działać na rzecz zakłóconej równowagi ekologicznej. Konieczne jest wykształcenie postawy proekologicznej wśród wszystkich Ziemian, do czego niezbędne są nie tylko zapał i dobra wola, ale przede wszystkim dogłębna znajomość zasad rządzących funkcjonowaniem przyrody i umiejętne jej wykorzystywanie. Aby kolejne pokolenia mogły cieszyć się pięknem przyrody i korzystać z jej bogactw, już dziś konieczne jest wypracowanie racjonalnych podstaw gospodarowania zasobami przyrody, opartych na naukowych zasadach kształtowania środowiska i umiejętnym planowaniu przestrzennym i wdrażania ich w codziennym życiu każdego z nas. Konieczne jest także wydzielenie fragmentów nieskażonej przyrody i objęcie ich całkowitą ochroną prawa. Aby chronić i kształtować, trzeba wiedzieć jak najwięcej o przedmiocie tych zabiegów7. Służy temu zespół działań kontrolujących bieżący stan środowiska i umożliwiających błyskawiczne wykrywanie pojawiających się w nich zakłóceń, tzw. monitoring środowiska.

Comments are closed.